سه شنبه 2 سپ 2014 سیمه ییزوخت 06:47

افغانستان

په ۲۰۱۲م کال نیمايي افغان وګړو بډې ورکړې


د ملګرو ملتونو یو نوی راپور چې د  پنجشنبي پر ورځ خپور شوی وايي، په افغانستان کې درغلي یا د اداري فساد کچه په چټکۍ سره ختلې ده، او زیاتوي د دغه هیواد نیمایي وګړي د خپلو کارونو لپاره سرکاري چارواکو ته رشوتونونه ورکوي.

څه باندې یولس کاله وړاندې چې د امریکا په مشرۍ د نړۍ په دغه خوار هیواد یرغل وشو نو هلته یې په بیلیونونه ډالر ولګول. او په دې سره  افغانستان د زمکې پر مخ د نړۍ په هیوادونو کې یو د تر ټولو زیات په درغلیو ککړ هېواد وګرځېدلو.

لویدیځ هیوادونه چې راتلونکې کال له افغانستانه خپل پوځیان باسي، پرمرستو تکیه دغه هیواد باندې  شرطونو لګولی چې د درغلو ضد اقدام په کولو سره به مالي مرستې ورکوي.

د ملګرو ملتونو د مخدره موادو او جرایمو ادارې او د افغانستان د درغلۍ ضد څانګې راپور وايي، چې که څه هم څرګند پرمختګ شوی دی خو زیاتوي، چې په ۲۰۱۲م کال کې د بډو او درغلیو پیسې درې اعشاریه نهه بیلیون ډالرو ته رسېدلې  دي چې د ۲۰۰۹م کال په پرتله څلوېښت فیصده زیاتولی په کې راغلی دی.

په ۲۰۱۲م کال چې افغانانو په بډې او رشوتونو کې څومره پیسې ورکړې دي دا دغه هېواد له  خالصې کورنۍ ګټې څخه دوه چنده زیاتې دي، او یا هم د جاپان ټوکیو کنفرانس کې چې  نړیوالو بسپنه ورکونکو  د کومو ۱۶ بیلیون ډالرو ژمنه کړې وه دا د هغې څلرمه برخه یانې څلور بیلیون ډالر جوړېږي.

د ملګرو ملتونو د مخدره موادو او جرایمو یو سیمه ییز استازي ژان لوک لېمېهو وویلي، هر څوک پوهېږي چې دا یوه ډېره سنجیده مسله ده، خو په کار داده چې یوه موثره او کره حکمت علمي جوړه کړل شي چې د دغه ستونزي حل راوباسي.

رپوټ ښيي چې له اداري فساد  سره عام خلک په زیاتیدونکې توګه اموخته شوي دي. په بله مانا بډې او رشوتونه اوس عادي خبره ګرځېدلې ده.

په سروې کې له پوښتل شویو څخه ۶۸ فیصده یې دا مني چې د معمولي سرکاري تنخا نوکر خپله امدني د وړو وړو رشوتونو په اخیستو زیاتوي. دغه شمېره په ۲۰۰۹م کال کې ۴۲ فیصده وه.

دغه سروې په افغانستان کې له ۶۷۰۰ کسانو څخه د پوښتنو او  مرکو پر اساس ترتیب شوې ده.

ولسمشر حامد کرزي په ډسمبر میاشت کې تر ډیره حده په اداري فساد کې بهرنیان په لاس درلودلو تورن کړل ، او ویلي وو په ۲۰۱۴م کال کې د ناټوځواکونو له وتلو سره به له درغلۍ  یا اداري فساد څخه د خلاصونه لپاره لاره هواره شي.

پخوا افغان حکومت نړیوالې ټولنې ته ګوته نیولي وه چې د قراردادونو ورکولو سیستم له وجي یې په هیواد کې درغلي اوفساد زیات شوی دی، خو دا هم مني چې په افغان دولتي ادارو کې هم درغلي ډیره زیاته ده.

دا هم ولولئ

Audio د سندرو امېل (د کوټې پښتو اکېډمۍ هلې ځلې)

په دې خپرونه کې د کوټې له پښتو اکېډمۍ د خپرېدونکې مجلې ((لیکنې)) پر موضوع غږېدلي یو. د پښتو اکېډمۍ مشر او لیکوال سید خیر محمد عارف وايي، د مجلې لومړۍ ګڼه یې خپره کړې ده. د ده په خبره، دا لومړۍ ګڼه وه خو په کتابي شکل کې وه. تفصیل...

Audio  احتجاجي ناستې او د جمهوریت ګټه او تاوان

د جمهوریت خپرونې پاڼې ته ښه راغلاست. اورېدونکو د اګست له ۱۴مې نېټې په پاکستان کې د منتخب حکومت ړنګولو په موخه د پاکستان تحریک انصاف او پاکستان عوامي تحریک لاریون یا لانګ مارچ پیل شو چې وروسته په اسلام اباد کې پر احتجاجي ناستې بدل شو. تفصیل...

Audio جمهوریت (د ولسمشرۍ نوماندانو هوکړه او د افغانستان ډیموکراسي)

د جمهوریت په نننۍ خپرونه کې په افغانستان کې د ولسمشرۍ د دوو نوماندانو تر منځ د موافقې پر بېلا بېلو اړخونو غږېږو. په بحث کې به واورئ چې دا هوکړه یا موافقه د افغانستان د جمهوریت په ګټه ده او که تاوان؟ تفصیل...

Audio د خبرو اترو او جمهوري لارو دې ستونزې هوارې کړل شي

د عمران خان په مشرۍ پاکستان تحریک انصاف پر ۱۴م اګست په اسلام آباد کې د آزادۍ مارچ اعلان کړی دی. د دې سربېره د پاکستان عوامي تحریک مشر طاهرالقادري هم په همدغه ورځ د اوسني حکومت په ضد د انقلاب مارچ غږ کړی دی. تفصیل...

ضیاءالله همدرد ټولې زده کړې په وظیفو کړي دي

د دې اونۍ په ځوانانو غږ خپرونه کې د خيبر پښتونخوا د صوابۍ سيمې يو ځوان ضياء الله همدرد ميلمه دی. نوموړي تر لسم ټولګي زده کړې په پيښور کې په يوه يتيم خانه کې کړي دي او له هغې وروسته يي ټول تعليم په سکالر شيپونو کړی دی. تفصیل...

مهم موضوعات